DONGEN OPTIMAAL

DONGEN OPTIMAAL

DONGEN OPTIMAAL

Er gebeurt nog al wat in ons dorp Dongen.Vanaf het begin van ons bestaan hebben we een pagina met nieuws uit en van een bepaald jaar.Zie daarvoor onze hoofdpagina.Ook in deze bijlage hebben we nieuws dat het bewaren meer dan waard is.

DongenOptimaal is er om niets te vergeten wat voor ons dorp belangrijk is en was.

Terug naar de krant :

www.dongenhomespot.nl

lederpak- en drooghuis, Heuvel 20 in Dongen.

DONGEN VAN HEEL VROEGERGeplaatst door internetkrant do, februari 23, 2017 09:34:57

INGEZONDEN ARTIKEL


Betreft : artikel over lederpak- en drooghuis, Heuvel 20 in Dongen.

Heuvel – tot 1800

In Dongen zijn de oudste sporen van menselijke activiteiten op de Heuvel aangetroffen. Deze bestonden uit voorwerpen uit het IJzeren tijdperk (vanaf 800 v. Chr.). Het gehucht ‘Heuvel’ was eeuwenlang door zandduinen gescheiden van andere omliggende gehuchten, zoals Lage Ham, Hooge Ham, Bergen, Biezen, Bree- en Groenstraat. Pas in de vorige eeuw zijn deze duinen beslecht. ‘Heuvel’ is een hoger gelegen zandheuvel, die waarschijnlijk ontstond als een beekdal. Momenteel stroomt vrijwel naast Heuvel de nu zeer kleine beek de Donge.

Heuvel was een gehucht dat voor een deel werd gebouwd rondom een brink en stond reeds in de 16de eeuw op landkaarten vermeld. De huizen staan om een driehoekige open ruimte gebouwd, de Frankische driehoek. Die groenstrook werd benut om het loslopend vee ’s nachts bijeen te drijven en een afzetting te plaatsen. Ook vonden er jaarmarkten en kermissen plaats, maar er werden daar ook misdadigers terechtgesteld en buiten het dorp langs de weg naar Oosterhout aan galgen opgehangen. Frankische driehoeken zijn ook nog steeds in Gilze en Den Hout te vinden. In de 17de eeuw kwamen op de Heuvel de eerste protestantse gelovigen voor hun diensten bijeen. Daartoe werd er een kamer gehuurd in het huis van Jacob Lambrechts Vermeulen en Jenneke Andriesdochter. Zij verhuurden een vertrek aan het westzijde van hun huis. In het daartoe opgemaakte contract stond: "daerinne nu jegenwoordich de predicant des heijligen Evangeliums deselve ghemeente Godes heijlighe sijn leerende ende vercondigende”. In het gemeente archief bevindt zich tevens een contract, waarin de verlenging van de huur met een jaar van mei 1619 tot 30 april 1620 staat vermeld. De huurprijs bedraagt 13 Rijnsgulden te voldoen in twee termijnen, de eerste termijn op 30 oktober en de tweede termijn op 30 april.

Heuvel – na 1800

Het gehucht ‘Heuvel’ telde 229 inwoners in 1840. Het oudste, bewaarde pand aan de Frankische driehoek is Heuvel 16 , nu een Rijksmonument, dat dateert uit omstreeks 1850 en toebehoorde aan Anton van Dongen. Hij legde zich toe op zoolleerlooierij middels kuiplooiing; maar verkocht ook kruidenierswaren op Heuvel nr. 5 én sigaren/sigaretten en tabak op Heuvel nr. 6.



Frankische Driehoek – Heuvel in Dongen omstreeks 1920 Heuvel

De looierswoning op nr. 16 bestaat uit een woonhuis met kantoor en een aangebouwde leerlooierij die haaks op het woongedeelte staat. De kleine leerdroogzolder duidt erop dat er sprake was van een nevenactiviteit. Het gaat hier om een ‘thuiswerkende looier’.

Vermoedelijk stond er nog een andere kleinere leerlooierij- annex drogerij op het perceel. Tegenover Heuvel 16, was de grote leerlooierij en het pakhuis van de firma J. van den Assum op nr. 15 gevestigd. Het oudste gedeelte van dit fabriekscomplex dateert volgens de gevelsteen uit 1899. Daarna werd er onder meer een grote schoorsteenpijp geplaatst voor de stoommachine. Allerlei andere bouwaanpassingen vonden er plaats tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw. In 1929 zijn er een aantal landbouwers, leerproducenten en twee winkeliers op de Heuvel woonachtig.


Op 10 april 1929 breekt er brand uit “in het woonhuis van den schoenfabrikant A. Theunen” …” van het woonhuis, de boerderijen de schuur kon niets worden behouden”. Mogelijk woonde deze Theunen dan op Heuvel nr. 10 – althans zijn nazaten wonen daar in 1961 in ieder geval. Door de harde wind zijn ook belendende panden afgebrand of beschadigd geraakt. Mogelijk zou deze brand een schuur of de leerlooierij van de familie van Dongen – op Heuvel 16 – kunnen hebben beschadigd of in de as gelegd. Hier bestaat echter geen zekerheid over. Als dat zich zou hebben voorgedaan, dan is het aannemelijk dat de familie van Dongen met enige voortvarendheid heeft gezocht naar een nieuw onderkomen van hun leerlooierij activiteiten. Een caféhouder in Rijen – Stationsstraat 9 heeft hen mogelijk geïnformeerd dat schuin achter zijn bedrijf, een op handen zijnde afbraak van een leerdroog- en pakhuis van de gebroeders Schoenmakers zou gaan plaats vinden.


⦁ Bouwhistorie: Rijen 1911-1929

De gebroeders Cornelis en Adrianus Schoenmakers lieten in 1911 een leerlooierij bouwen aan de Stationsstraat 13 in Rijen - perceel A1333 - zo’n 50 meter vanaf de westkant van de straat.


Bestaande Looierij van de gebr. Schoenmakers uit 1911 aan de Stationsstraat 13

Op 7 maart 1911 vroegen zij daarvoor een hinderwetvergunning aan. Zij voegden daar bouwtekeningen en een bijlage toe onder het kopje ‘Plan van een leerlooierij voor de Gebroeders Schoenmakers te Rijen’. Bij deze documentatie was tevens een bouwtekening toegevoegd van de vermoedelijke, oorspronkelijke leerlooierij. De afmetingen daarvan zijn 12½ bij 7½ meter hetgeen ook precies overeenstemt met de buitenmaten van het huidige pand aan Heuvel 20 in Dongen. Deze oorspronkelijke leerlooierij in Rijen vertoont verder veel gelijkenissen met Heuvel 20 in Dongen, zoals onder meer vier verdiepingen, de raampartijen en dakconstructie. In de aanvraag van 7 maart 1911 stond dat er géén gebruik zou worden gemaakt van hulpmotoren. Echter reeds op 10 juli 1911 vroegen de gebroeders alsnog een Hinderwetvergunning aan voor de plaatsing van een benzinemotor.


Rijen, Stationstraat (westzijde) in 1904 met v.l.n.r: de woningen van C. Broers en Ad Schoenmakers, leerlooierij van W.A. Mallens uit 1900 met woonhuis ernaast; vervolgens café van A. Nooten. Hij liet in 1904 een looierij achter het café plaatsen en in 1916 de herberg verbouwen. Naast het café de woning van leerlooier C.H. Baeten.

  De buurman van deze gebroeders Schoenmakers is lederfabrikant Wout Mallens. Deze laatste bezit een kuipleerlooierij achter zijn woning op Stationstraat 15 in Rijen. Hij is gehuwd met Constancy Willekens en zij krijgen vijf kinderen. Het vachleerlooiproces vergt rond de eeuwwisseling nog zo’n 14 maanden. Met invoeren van de looivaten techniek in 1922 zal dat proces worden bekort tot omstreeks 6 dagen. Die versnelde verwerkingsprocedures gaf Mallens mogelijk de aanzet tot het oprichten van de firma ROWI. Deze bedrijfsnaam ontstond door het samengaan van zijn eigen bedrijf met dat van zijn compagnon onder de naam van ROsenberg en WIegman in 1923. In 1929 en 1945 is W. Mallens nog steeds actief als lederproducent, onder de naam van NV Hollandse Lederfabriek Rijen.





Looierij fa Mallens. In 1923 NV Hollandsche Lederfabriek REIJEN. Na 1917 bekend onder de naam ROWI

W. Mallens-buurman van gebr. C.& A. Schoenmakers. Met mogelijk rechts de leerlooierij die later is overgebracht

De gebroeders C. en A. Schoenmakers bezitten ook een leerlooierij aan de Hoofdstraat in Rijen. In 1914 verkopen zij dat gebouw aan de gebroeders Willemen.


1918 looierij fam. Schoenmakersde Hoofdstraat. In 1914 eigendom vangebr. Willemen. De uitbreiding links dateert uit 1929.

De leerlooierij van de Gebroeders Schoenmakers aan de Stationsstraat is in augustus 1929 gesloopt (perceel A1932) dus al 18 jaar na de bouw. Dit blijkt uit het register 1922-1938 van nieuwe, gewijzigde en gesloopte gebouwen. Dit is in de enige keer dat er sprake is van de sloop van een leerlooierij in deze periode, die in dit register staat vermeld. Het betreffende perceel heeft als nummer - A1932. Volgens het kadaster zijn de eigenaren de ‘kinderen Schoenmakers’.In diezelfde periode vroeg Antonie van Dongen toestemming om in de Gemeente Dongen op zijn adres Heuvel nr. 16 in Dongen een ‘leederdrogerij- en pakhuis’ te mogen bouwen.




Vermoedelijk is de leerlooierij van de Gebroeders Schoenmakers in augustus gesloopt in augustus 1929 en vervolgens in handkarren overgebracht naar Dongen. Daarover is helaas niets vastgelegd in de archieven. In de periode 1929 -1930 zijn geen overdrachtsakten in de notariële archieven van de gemeenten Gilze-Rijen, noch in die van Dongen aangetroffen behorende een eventuele transactie tussen de gebroeders Schoenmakers en Antonie van Dongen. Van een onderhandse overeenkomst, kan mogelijk sprake zijn geweest.

Mogelijk is de leerlooierij van Schoenmakers gesloopt i.v.m. de uitbreiding van de fabriek van Mallens/ROWI. In de periode 1929 -1930 zijn in de notariële archieven van de gemeenten Dongen en Gilze en Rijen ook geen transacties aangetroffen tussen Mallens en Schoenmakers. Uit een akte uit voorjaar 1930 blijkt dat C. Schoenmakers als beroep had ‘particulier’ dus niet meer actief was leerlooier.


⦁ Heuvel 16 & 20 te Dongen 1929 – 1972

Uit het register met de bouwvergunningen, die door de gemeente Dongen in de periode 1905 tot 1980 zijn afgegeven, blijkt dat er op 14 augustus 1929 een bouwvergunning voor de vestiging van een ‘leederdroogerij’ is verstrekt zonder enige nadere details.

Daarna in juni 1931 vroeg Antonie van Dongen – meesterknecht - een bouwvergunning aan om de linkerzijde van het pand een kozijn uit te breken en er een winkelpui in aan te brengen.

Het ‘pak- en lederdrooghuis’ dat dus zeer waarschijnlijk afkomstig is uit Rijen, ging vanaf 1930 deel uitmaken van de ‘Ouderwetsche Kuipzoolleerlooierij A. van Dongen, Heuvel 16’.


Het ging dus een onderdeel vormen van het woonhuis op Heuvel 16 met annex een kleine aangebouwde leerlooierij uit omstreeks 1810. Dit laatste woon-, lederpak- en drooghuis is een rijksmonument sinds 2002. Het is een van de weinig nog bestaande, vroege voorbeelden van een huis waar een kleine zolder om leer te drogen deel van uitmaakt.

De geschiedenis van dit pand – Heuvel 16 - is onderzocht sinds de Tweede Wereldoorlog. Op 6 februari 1947 vond er een boedelscheiding plaats tussen de kinderen van Antonie van Dongen (1894 – 1964) die met Maria Pieren was gehuwd. Het huidige pand Heuvel 16 met leerlooierijgebouw, erf, tuin en alle inboedelgoederen - zoals de winkelvoorraad - dat alles viel toe aan hun zoon Cornelis Antonie van Dongen.

Op 29 oktober 1962 vindt er middels een transportakte een overdracht plaats van het perceel en de grond met het oude leerlooierijgebouw aan de Oosterhoutsebaan perceel A1328 van Cornelis Antonie van Dongen (1894 - 1964) aan Cornelis Antonia van Dongen (geb. 1923) en wel voor 3.500 gulden voor perceel grond met oud leerlooierij gebouw 8,8 are, sectie A nummer 1328. Dus oom Cornelis Antonie draagt het onroerend goed over aan neef Cornelis Antonia. In deze akte worden Heuvel 20 en Heuvel 16 dus feitelijk gesplitst. C.A. van Dongen – ongehuwd en nimmer gehuwd geweest - bleef op Heuvel 16 wonen en overleed kinderloos twee jaar later in 1964. Na het overlijden van Cornelis Antonie van Dongen in 1964, werd het pand Heuvel 16 toegewezen aan zijn zus Petronella Johanna van Dongen (1904- 1970), die is gehuwd met bakker Andreas Cornelis Smits. De huidige bewoonster mevrouw Adriana Smits is een dochter van hen. Zij verwierf het eigendom over Heuvel 16 op 1 november 1979 bij de boedelverdeling. Zij woont anno 2014 nog steeds in dat pand.

⦁ Heuvel 20 te Dongen 1973 – 2014

Op 1 december 1972 stond in een transportakte de verkoop van Heuvel 16 beschreven – een werkplaats met schuur, verdere aanhorigheden en erf; perceelnummer A1817 - door Cornelis Antonia van Dongen aan de bankdirecteuren C. M. Warmenhoven en C.W. Bouman voor 30.000 gulden (2013: € 110.274). Op hun beurt verkopen zij dit pand door op 28 februari 1973 aan ir. A.M.A. Vijverberg, binnenhuisarchitect te Dongen voor 48.500 gulden (2013: € 165.156). Op 10 april 1973 dient Vijverberg een aanvraag bij de gemeente Dongen in voor een bouwvergunning voor een kantoor-woonhuis (sectie A5 nummer 1817)


In de loop der tijd heeft ir. Vijverberg het pand - met groot achterstalig onderhoud - tot een kantoor-woonhuis verbouwd. Hij ontwerpt er geheel nieuwe ruimtes voor op de 3 verschillende verdiepingen, waaronder kantoorruimtes op de begane grond. Er worden nieuwe raampartijen gesitueerd, waardoor het authentieke karakter noodzakelijkerwijze moest worden aangetast. Daardoor verwerft het pand geen monumentenstatus, zo oordeelden de gebouwendiensten van het Rijk, Provincie en gemeente. Op zolder staat – tot op heden 2014 - nog steeds het oorspronkelijke hijsrad van het voormalige fabriekspand. Op 16 mei 1973 verkoopt Vijverberg voor 1.200 gulden 0,6 are (kadastraal aangeduid A-nummer 1817) terug aan A.C. Smits, bakker van beroep en wonend op Heuvel 16. Door deze transactie blijft de achterzijde van Heuvel 16 toegankelijk. Op 26 november 1975 vraagt ir. Vijverberg toestemming aan de gemeente Dongen voor het plaatsen van een hobbykas.

Op 29 maart 1994 verkoopt dhr. Vijverberg het pand aan dhr. P.A.M. van den Broek (1950 ) en zijn ega C.A.M. Hooijmakers (1952). Van den Broek is aannemer van beroep en verbouwde wederom het kantoor-woonhuis. Zo stond er op het perceel van Heuvel 20 een klein, houten schuurtje (links van de huidige gevel aan de straatzijde) uit omstreeks 1890, waar ‘run’ – vermalen eikenschors - in lag opgeslagen. Het is het enige overgebleven voorbeeld van een dergelijke opslagplaatsje in dit dorp. Helaas is dit afgebroken, alhoewel dit ‘Run-huisje’ tezamen met het huidige ‘pak- en lederdrooghuis’ te boek staan als ‘historisch waardevolle gebouwen’ op de gemeentelijke- en provinciale lijsten van oudheidkundige gebouwen.


Runhuisje omstreeks 1890 (eikenschors – opslag) tussen Heuvel 16 en Heuvel 20

Sinds september 1998 bewonen mevrouw J.J. (Koos) Sluis (1957) en Lucas F.M. van der Hoeven (1950) Heuvel 20. Zij laten het pand verbouwen door alle verdiepings-vloeren en de badkamer te vernieuwen, het pand geheel te isoleren, trapportaal te veranderen en er een nieuw dak met zonnepanelen te plaatsen.



Het pand wordt van de aangebrachte witte coating aan de buitenzijde ontdaan en het oorspronkelijke stenen aanzicht hersteld, waarbij alle voegwerk is vernieuwd. Op zolder staat tot op heden nog steeds het oorspronkelijke hijsrad, dat ook in oude glorie wordt hersteld. Anno 2014 is de begane grond van het pand in gebruik als psychologenpraktijk en studeer-werkkamer. De overige drie verdiepingen zijn als privé vertrekken in gebruik.

Dongen, 23 februari 2017.

Auteur: Drs. L.F.M. van der Hoeven

De auteur maakte onder meer gebruik van afbeeldingen die afkomstig zijn van de website http://oudefotosvandongen.nl/
Andere belanghebbende kunnen eventueel contact opnemen met de redactie van deze krant of direct met de auteur



  • Reacties(0)//optimaal.dongenhomespot.nl/#post4532

Ad Rooms komt vertellen over 'Het Rijke Roomse Leven '

DONGEN VAN HEEL VROEGERGeplaatst door SERVICE DONGENHOMESPOT do, februari 24, 2011 21:13:07

28 februari 20.00 uur Cammeleur

Dongen, 24 februari 2011 Ad Rooms is uitgenodigd als spreker voorde heemkundekring de Heerlijckheit Dongen. Maandag 28 februari is te gast in Dongen We nodigen u van harte uit om deze avond Ad te horen vertellen over het Rijke Roomse leven. Ad Rooms is journalist, auteur en spreker. Sinds eind 1995 schrijft Ad Rooms over het rijke roomse leven. Het plan was daarover een serie van vijf verhalen te maken, maar er kwamen zoveel enthousiaste reacties van lezers dat het er al snel tien werden. Stoppen was niet meer mogelijk en tot voor kort stond de rubriek wekelijks in BN/DeStem. Er zijn intussen meer dan zeshonderd afleveringen gemaakt. Ad Rooms was aanvankelijk geen deskundige op het gebied van het katholieke geloof uit die tijden van weleer, maar de afgelopen jaren is hij wel een kenner geworden van alles wat met het rijke roomse leven te maken heeft .Al een aantal jaren verzorgt Ad Rooms lezingen over het rijke roomse leven. Hij vertelt waarom hij is gaan schrijven over die katholieke tijden van weleer, waar dat allemaal toe geleid heeft en neemt de luisteraars aan de hand van een aantal onderwerpen mee terug naar die tijden van toen.Hij vertelt een verhaal met een lach en een traan. Onderwerpen die de revue passeren, zijn: de catechismus, een aantal heiligen, de vastentijd, het leven van de misdienaars, begraven worden in ongewijde aarde, de gebruiken rond trouw en huwelijk, engelen en veel andere onderwerpen. De lezing begint om 20.00 uur in de Cammeleur. Leden van de heemkundekring hebben gratis toegang. Niet leden betalen €2,=.

  • Reacties(1)//optimaal.dongenhomespot.nl/#post630